 |
Grensoverschrijdend gedrag is gedrag waarmee de ander schade op fysiek, mentaal of emotioneel vlak wordt toegebracht. |
Vraag een willekeurige werkgever of er grensoverschrijdend gedrag in zijn organisatie plaatsvindt. Het antwoord is in 90% van de gevallen ‘nee’. Toch hebben veel organisaties ermee te maken (gehad), ook al had de directie het misschien niet in de gaten.
Grensoverschrijdend gedrag is een complex en beladen onderwerp. En het komt overal voor, in alle lagen van de bevolking. Op straat, op school, thuis en dus ook op het werk. Slachtoffers vinden het vaak lastig om hierover te praten, waardoor het schadelijke gedrag soms jarenlang door kan blijven gaan. Maar wat valt dan allemaal onder grensoverschrijdend gedrag?
Wat is grensoverschrijdend gedrag?
Grensoverschrijdend gedrag is gedrag waarmee de ander schade op fysiek, mentaal of emotioneel vlak wordt toegebracht. Vaak heeft grensoverschrijdend gedrag ook te maken met machtsmisbruik. Dit gedrag kan opzettelijk, maar ook onopzettelijk zijn, zoals een foute grap of onhandige opmerking.
In veel gevallen beseft de dader niet dat anderen er aanstoot aan nemen. Maar degene die ermee wordt geconfronteerd, kan het alsnog als ongewenst en aangenaam ervaren.
Grapjes maken of een collega een knuffel geven, is dus niet per definitie grensoverschrijdend. Als de ander het maar goedkeurt. Daarom noemen we gedrag grensoverschrijdend bij handelingen die niet geaccepteerd worden door de betrokken personen.
Verschillende vormen van grensoverschrijdend gedrag
Er zijn verschillende vormen van grensoverschrijdend gedrag. Het varieert van grof geweld, zoals mishandeling en seksueel misbruik, tot subtieler gedrag, zoals een bepaalde opmerking of klein gebaar. Deze subtielere handelingen zijn natuurlijk voor iedereen anders te interpreteren, voor een buitenstaander valt het soms niet eens op.
Om vast te stellen of gedrag grenzen over gaat, is het daarom belangrijk om te kijken vanuit het oogpunt van het slachtoffer, niet van de dader. We benoemen de 4 meest voorkomende vormen van grensoverschrijdend gedrag hieronder.
1. Ongewenst seksueel gedrag
Ongewenst seksueel gedrag krijgt de laatste jaren veel (meer) aandacht door onder andere de #MeToo-beweging. Denk aan herhaalde uitnodigingen voor seksuele handelingen, gluren, lonken, aanhoudend achtervolgen of stalken en ongewenste fysieke aanrakingen. Vrouwen zijn vaker slachtoffer van ongewenst seksueel gedrag dan mannen: zo heeft een op de drie vrouwen wel eens te maken gehad met fysieke seksuele intimidatie op de werkvloer.
2. Pesten
Pesten kan op veel verschillende manieren voorkomen. Sommige manieren worden niet eens als pesten herkend. In de meeste gevallen staan slachtoffers bloot aan meerdere vormen tegelijk. Elke vorm van pesten kan het slachtoffer onzeker maken en zijn of haar gevoel van eigenwaarde aantasten. Denk aan iemand bespotten, steeds negeren in gesprekken, uitschelden, bedreigen, kleineren, vernederen of buitensluiten.
3. Discriminatie
Bij discriminatie gaat het om een ongelijkwaardige behandeling op basis van afkomst, geslacht, seksuele geaardheid, beperking of religie. Voorbeelden zijn collega’s die iemand buitensluiten of grappen maken over zijn of haar geaardheid. Arbeidsmarktdiscriminatie is een specifieke vorm van discriminatie, die het vaakst voorkomt bij werving & selectie.
Soms is het heel duidelijk dat iets discriminerend is. Maar het kan ook heel ingewikkeld zijn om te herkennen. Want discriminatie kan zowel direct als indirect voorkomen. Bijvoorbeeld in een vacaturetekst, waar specifiek wordt gevraagd om een werknemer tussen de 25 en 35 jaar (direct onderscheid) of een pas afgestudeerde (indirect onderscheid). Uitzendprofessionals kunnen ook te maken krijgen met discriminerende verzoeken van opdrachtgevers.
4. Fysiek of verbaal geweld
Met agressie krijgen 1,6 miljoen werknemers in Nederland wel eens te maken. Hieronder vallen bedreigingen en aanvallen, zowel fysiek als psychologisch. Denk aan schelden, sabotage, treiteren en agressief worden. Als uitzendprofessional kan je dit bijvoorbeeld meemaken wanneer een uitzendkracht boos is dat z’n contract niet wordt verlengd.
Gevolgen voor de organisatie
Als er sprake is van herhaaldelijk grensoverschrijdend gedrag binnen een organisatie kan dat grote gevolgen hebben. Dit gedrag creëert een bedreigende, vijandige of kwetsende arbeidsomgeving. Het kan de sfeer op een afdeling dan ook onherroepelijk verpesten.
Slachtoffers kunnen hierdoor minder productief zijn. Ze kunnen zich niet concentreren, voelen enorme stress of zien als een berg op tegen het werk. Soms voelen ze zich er letterlijk ziek van. Het kan namelijk ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals slapeloosheid, hoofdpijn, maag- en darmproblemen, depressie, angststoornissen en zelfmoordgedachten.
Het verzuim onder slachtoffers is dan ook hoog. Sommigen besluiten zelfs om de organisatie waar dit gedrag regelmatig plaatsvindt te verlaten. En niet te vergeten: het kan een organisatie flinke reputatieschade opleveren als de problemen voor blijven komen.
Grensoverschrijdend gedrag kan dus op verschillende manieren voorkomen. Vaak beseft iemand niet eens dat hij een ander kwetst of beledigt. Maar het komt vaker voor dan je denkt. En voor een organisatie kan het ook nog eens grote gevolgen hebben.